Automotive: burgerschap in theatervorm

Wij (Wouter Mathijssen en ik), burgerschapsdocenten bij Summa Automotive, delen al jaren een interesse in sociologie en filosofie. We praten graag over maatschappelijke ontwikkelingen en morele dilemma’s. Soms begint iets niet met een visiedocument, maar met een gesprek in de docentenkamer. Toen vanuit het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap steeds duidelijker werd dat burgerschap een steviger plek moest krijgen in het onderwijs, voelde dat voor ons niet als ‘weer iets erbij’. Het voelde logisch. Burgerschap was voor ons niet nieuw, maar de vraag was: hoe geef je het écht betekenis binnen het mbo? Binnen onze opleiding gebeurde hier en daar al iets rondom burgerschap. Mooie initiatieven en betrokken collega’s, maar concreet was het nog niet. Toen onze teamleider, Richard Hoogenboom, ons vroeg om burgerschap verder op te pakken, twijfelden we geen seconde.

Onze eerste stap, misschien wel de belangrijkste, burgerschap moest zichtbaar worden, dus op het rooster komen te staan. Net als Nederlands en Engels kreeg het een vaste plek op het rooster. Geen bijzaak, geen projectweek, maar structureel onderwijs. Vanuit daar zijn we een lesprogramma gaan ontwikkelen. Er is al ontzettend veel materiaal beschikbaar, en daar maken we ook dankbaar gebruik van. Maar wat ons burgerschapsonderwijs uniek maakt, is de koppeling met het beroep waarvoor onze studenten worden opgeleid. Want een goede burger zijn is belangrijk. Maar een goede burger zijn binnen je toekomstige beroep, dat is waar het voor mbo-studenten echt gaat leven. Wij werken dan ook met een Menukaart Burgerschap: de menukaart Burgerschap is door ons ontwikkeld en laat studenten gedurende drie leerjaren op een gevarieerde, ervaringsgerichte manier werken aan hun burgerschapsvorming. Elk leerjaar vertegenwoordigt een gang van een menu: het voorgerecht (leerjaar 1), het hoofdgerecht (leerjaar 2) en het nagerecht (leerjaar 3). Per gang bouwen studenten verder aan hun kennis, vaardigheden en houding rondom burgerschap. Voor elke afgeronde activiteit kunnen studenten studiemunten verdienen.

Om zelf ook te blijven groeien, sloten we aan bij het Netwerk en de Klankbordgroep Burgerschap, waarvan Ilse Wijnands, projectleider vanuit O&K, deel uitmaakt. Daar komen docenten burgerschap samen om ervaringen te delen, vraagstukken te bespreken en de landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen te volgen en misschien wel het belangrijkste, zelf te ervaren. We doen oefeningen, volgen cursussen, spelen spellen en onderzoeken actuele thema’s. Het is inspirerend om met collega’s uit andere opleidingen te sparren en te merken dat we vaak tegen dezelfde dingen aanlopen. Hoe maak je het concreet? Hoe houd je het veilig in de klas? Hoe houd je de focus op verkennen in plaats van oordelen? We hebben niet alleen kennis opgedaan, maar ook een netwerk van bevlogen collega’s opgebouwd. Toen we hoorden over de leergang burgerschap, twijfelden we geen moment. We hebben deze met veel plezier gevolgd en opnieuw merkten we: hoe meer je je verdiept, hoe rijker het wordt. Tijdens de leergang heb ik (Rezzan Tekin) samengewerkt met Twan Pas, Docent Techniek. We vulden elkaar aan, dachten mee en besloten samen het eindproduct te maken. Die samenwerking liet opnieuw zien wat burgerschap óók is, over de grenzen van je eigen team heen kijken en verbinden. Over verbinding gesproken, ik sprak met Hans Panjoel, practor relationeel werken, die boeiende ideeën over burgerschap had. Hij bracht me in contact met de theatervoorstelling ART van Theater AanZ. Mijn collega Wouter Mathijssen en ik zijn samen naar de voorstelling geweest om te bekijken of we dit ook konden inzetten voor onze burgerschapsdag. Het was een inhoudelijk sterke voorstelling die ook echt raakte.

Ja hoor, Inmiddels organiseren we met veel plezier voor het tweede jaar op rij een burgerschapsdag voor onze studenten van Summa Automotive. Een dag waarin ontmoeting, dialoog en beleving centraal staan. We kijken steeds opnieuw naar hoe we deze dag betekenisvol kunnen maken. Soms halen we burgerschap naar binnen door gastsprekers, instellingen of acteurs uit te nodigen op onze school. Op andere momenten gaan we zelf op pad en zoeken we verbinding buiten onze muren. Op dinsdag 24 februari 2026 hebben we burgerschap naar binnen gehaald: acteurs van Theater aanZ speelden de ART-voorstelling voor onze eerstejaarsstudenten.

Dit vonden onze eerstejaarsstudenten van de ART-voorstelling en het spel NORMA:

“Ik vond dit een interessant verhaal met leuke feitjes, wat aan het eind nog duidelijker werd. Ook de manier van spelen van de acteurs vond ik leuk, vooral omdat dit vanuit verschillende perspectieven gebeurde”
– Chris Janssen, opleiding Management en Mobiliteit.

“De voorstelling was heel interessant om naar te kijken. Ik heb dingen gehoord die ik al eerder kende, maar ook veel nieuwe dingen geleerd. Het was echt leuk om te zien!”
– Stan Gebben, opleiding Technisch Specialist.

“Ik vond het een interessant spel, want het laat je op een andere manier naar de wereld kijken. Je krijgt vier kaarten wat jouw ‘’DNA’’ beschrijven. Hiermee moet je je dus richten op iemand anders in plaats van op je eigen mening. Verder waren er moeilijke dilemma’s die voorbij kwamen. Op die dillema’s mochten wij stemmen over wat er in onze ‘nieuwe wereld’ zou komen. Ik vond het ook leuk om te zien hoe de klas de meningen van hun personage beargumenteerde”.
– Sanne Versteeg, opleiding Management en Mobiliteit.

“Eerlijk gezegd vond ik wel dat er goede punten tussen zaten, maar ook voor mij onrealistische dingen, zoals een land zonder grenzen of vlag. Het voelde soms links leunend (wat natuurlijk mag) Echter vond ik de aandacht voor femicide zeker iets belangrijks waar zij het over hadden”.
– Ewout de Boer, opleiding Technisch Automotive Engineering.

“Ik vond het een interessante voorstelling en ik denk dat het zeker impact heeft op een aantal leerlingen. Af en toe was het een beetje lastig te volgen, doordat er in een korte tijd verschillende namen met een bepaalde achtergrond werden genoemd. Uiteindelijk werd alles duidelijk. Ik vond het goed dat ze beide kanten van het verhaal laten zien: hoe het gaat bij democratie, maar ook zonder democratie. Dus ik vond het een goede, leerzame voorstelling”.
– Luca Elings, opleiding Technisch Specialist.

Daarnaast betrekken we ook onze BBL-studenten bij burgerschap. Voor hen schrijven we momenteel een passend programma, waarin werkervaring en burgerschap hand in hand gaan. Want juist in de praktijk ontstaan de meest concrete burgerschapsvragen. Ik zou zeggen, check de simulatieles Overwerk in de databank van Summa, ontwikkeld door Twan Pas en mij.

Wat ons zal bijblijven is dat studenten vaak meer willen zeggen dan wij denken. Als je de ruimte geeft en niet meteen oordeelt. Burgerschap gaat voor ons niet over ‘het goede antwoord’. Het gaat over luisteren, over nadenken wie je wilt zijn.
Wij hebben genoeg ideeën en uitdagingen. Maar één ding weten wij zeker, burgerschap is iets geworden van ons en steeds meer van onze studenten.

Wouter Mathijssen en Rezzan Tekin
Summa Automotive en Transport & Logistiek.